يهودى اسپانيائى و ابن بطوطه مراكشى اهل طنجه و فراير ويليام دورو بروكس و اودوريكوس دى بور دنون كاتوليك نواحى عمدهء مشرق زمين را بازديد كردند و مقارن همين دوره است كه چهرهء برجستهء ماركوپولو در عرصهء كار نمودار مىشود . در نيمهء دوم قرن پانزدهم به واسطهء اهميتى كه جمهورى و نيز از لحاظ تجارتى احراز كرده بود عده‌اى از بازرگانان و نجباى آنجا نيز وارد ميدان شدند چنان كه يك قرن بعد هم علاقه‌هاى روزافزون تجارتى انگلستان را عدهء مشابه ديگرى از پيشقدمان اين كشور به منصهء ظهور آوردند و راه تجارتى را از دو جهت جنوب و شمال گشودند . نمونهء اقدام نمايندهء اسپانيا دون روى دوكلاويخو در قرن پانزدهم كه يادداشت‌هاى ذىقيمتى دربارهء مأموريتى كه از جانب هانرى سوم از خاندان كاستيل در دربار تيمور در سمرقند به او ارجاع شده بود از خود باقى گذاشت بوسيلهء ديگران تعقيب شد و بعد از وى در قرن هفدهم سفيرانى كه از جانب پادشاهان و زمامداران اروپا به دربار شاه عباس نامى به اصفهان رفته بودند همين كار را انجام دادند . برادران شرلى و مستر تامس هربرت كه همراه سرددمور كتن Sir Dodmore Cotton سفير چارلز رفته بودند شيرين‌ترين كتابى را كه تا اين تاريخ در باب ايران هست و نشانهء طرز فكر انگليسىها است نوشته‌اند . دون گراسياس دوسيلوا كه نمايندهء فيليپ سوم بود سخنگوى رسمى اسپانيا بشمار مىرود و آدام - الئاريوس دفتردار و ضابط سفارت دوك هلشتاين كه تحت رياست كاپوچين پرپاسيفيك دوپرووينز « 1 » بود طرز فكر فرانسوى را شرح داده است . كمپفر « 2 » از اهالى وستفالى به سمت دبير با هيأتى كه از طرف چارلز يازدهم پادشاه سوئد اعزام شده بود رهسپار ايران گرديد . اين دوره قرن هفدهم ، هم‌عصر درخشان عظمت وضع و حال ايران است و هم از لحاظ سفرنامه‌هاى خارجى كه دربارهء ايران نوشته شده است ممتاز مىباشد . عده‌اى از مسافران آزموده به علت سود تجارتى و يا علاقهء اكتشاف

--> ( 1 ) - Capuchin Pere Pacifique de Provins ( 2 ) - Kaempfer